Svakog dana bez razmišljanja udišemo kiseonik i izdišemo ugljen-dioksid. Međutim, kod osoba sa plućnim edemom, ovaj proces je ozbiljno poremećen. Nakupljanje tečnosti u plućima dovodi do kratkog daha, lupanja srca, a u težim slučajevima i do kašlja sa primesama krvi.
Plućni edem može nastati iz različitih razloga, ali je najčešće povezan sa poremećajima u radu srca, odnosno sa načinom na koji srce pumpa krv kroz organizam. U zavisnosti od uzroka, simptomi se mogu pojaviti naglo ili se razvijati postepeno. Akutni plućni edem predstavlja hitno stanje koje zahteva neodložnu medicinsku pomoć.
Vrste plućnog edema
Postoje dve osnovne vrste plućnog edema, u zavisnosti od uzroka nakupljanja tečnosti u plućima.
Kardiogeni plućni edem
Kardiogeni edem nastaje kao posledica povećanog pritiska u srcu, najčešće usled kongestivne srčane insuficijencije. Kada leva komora srca ne funkcioniše pravilno, dolazi do zadržavanja tečnosti u organizmu, povećanja pritiska u plućnim kapilarima i curenja tečnosti u alveole (vazdušne kesice).
Najčešći uzroci uključuju:
* koronarnu bolest srca
* prethodni srčani udar
* suženje bubrežne arterije
Nekardiogeni plućni edem
Kod nekardiogenog plućnog edema, pluća se pune tečnošću zbog povećane propustljivosti kapilara, najčešće kao posledica oštećenja plućnog tkiva.
Mogući uzroci su:
* akutni respiratorni distresni sindrom (ARDS)
* sepsa
* trauma
* skoro davljenje
* neželjene reakcije na lekove
* plućna embolija
* udisanje dima ili toksina
* otkazivanje organa (bubrega ili jetre)
Plućni edem na velikoj nadmorskoj visini (HAPE)
Osobe koje se brzo penju na velike nadmorske visine (iznad 2.400 metara) mogu razviti poseban oblik plućnog edema. Simptomi uključuju kratak dah, kašalj, ubrzan rad srca i nizak nivo kiseonika u krvi.
Prevencija podrazumeva postepeno uspinjanje, izbegavanje naglih promena visine i, po potrebi, upotrebu preventivnih lekova uz savet lekara.
Simptomi plućnog edema
Najčešći simptomi su:
* otežano disanje ili kratak dah, naročito pri ležanju ili fizičkom naporu
* kašalj sa penušavim ispljuvkom, ponekad sa krvlju
* lupanje srca
* plavičaste usne ili koža
* osećaj gušenja
* anksioznost i nemir
* hladna, bleda i znojna koža
* bol u grudima
Kod hroničnog plućnog edema simptomi su blaži, ali učestaliji i uključuju umor, oticanje nogu, brzo dobijanje na težini i kratak dah tokom aktivnosti.
Dijagnoza
Ako se sumnja na akutni plućni edem, neophodno je odmah potražiti hitnu medicinsku pomoć.
Dijagnoza se postavlja na osnovu kliničkog pregleda, slušanja srca i pluća, laboratorijskih analiza krvi, kao i dodatnih dijagnostičkih procedura poput EKG-a, ehokardiografije, rendgena ili CT snimka grudnog koša.
Lečenje
Bez adekvatnog lečenja, plućni edem može imati smrtonosan ishod.
Terapija akutnog plućnog edema može uključivati:
* davanje kiseonika
* intravenske diuretike
* lekove koji rasterećuju srce
* postavljanje pacijenta u uspravan položaj
Dalje lečenje zavisi od osnovnog uzroka. Kod kardiogenog edema fokus je na poboljšanju funkcije srca, dok se kod nekardiogenog edema leči osnovno oboljenje koje je dovelo do nakupljanja tečnosti.
Prevencija plućnog edema
S obzirom na to da su bolesti srca vodeći uzrok plućnog edema, očuvanje kardiovaskularnog zdravlja je ključ prevencije.
Preporučuju se sledeće mere:
* redovna kontrola krvnog pritiska
* ishrana zdrava za srce (mediteranski tip ishrane)
* smanjen unos soli
* redovna fizička aktivnost
* održavanje zdrave telesne težine
* prestanak pušenja i smanjenje stresa
Usvajanje zdravih životnih navika može značajno smanjiti rizik od razvoja plućnog edema i drugih ozbiljnih zdravstvenih problema.
