U susret Svetskom danu borbe protiv hematoloških maligniteta: Udruženja ukazuju na izazove u dostupnosti terapija
Povodom Svetskog dana borbe protiv hematoloških maligniteta, koji se obeležava 28. maja, LIPA - Udruženje obolelih od limfoma, hronična limfocitna leukemija (HLL) i mijeloproliferativnih neoplazmi (MPN) i Udruženje obolelih od multiplog mijeloma, skreću pažnju javnosti i nadležnih institucija na duboku i dugotrajnu nejednakost u pristupu lečenju koja pogađa obolele od ovih hematoloških maligniteta u Srbiji.
Podaci govore jasnije od svake izjave.
U periodu od 2013. do 2026. godine na listu lekova koju finansira Republički fond za zdravstveno osiguranje uvršteno je oko 110 inovativnih lekova. Od tog broja, na čitavu oblast hematoonkologije odnosi se svega šest. Za difuzni B-krupnoćelijski limfom (DBKL), jedan od najčešćih i najagresivnijih limfoma, nijedan inovativni lek nije uveden na listu već 20 godina. Pojedini lekovi za multipli mijelom čekaju skoro 10 godina da uđu na listu i u svetu gotovo i nisu više inovativni.
To je sistemski propust koji oboleli plaćaju svojim životima.
Srbija jedina u regionu bez pristupa
Dok je za difuzni B-krupnoćelijski limfom Evropska agencija za lekove (EMA) odobrila devet inovativnih terapija, u Srbiji nijedna od njih nije dostupna na listi lekova. Za to vreme u Nemačkoj i Austriji pacijentima je dostupno svih devet lekova, u Sloveniji sedam, u Grčkoj i Bugarskoj šest, u Srbiji nijedan.
Slična je slika i kod drugih malignih bolesti krvi. Kod hronične limfocitne leukemije (HLL), gde je EMA odobrila četiri inovativna leka, Slovenija pacijentima obezbeđuje sva četiri, Hrvatska i Bugarska po tri, dok u Srbiji nijedan nije na Listi. Kada je reč o Hočkinovom limfomu, ciljana biološka terapija u prvoj liniji lečenja dostupna je u Hrvatskoj, Sloveniji, Crnoj Gori, Severnoj Makedoniji, Albaniji i Bugarskoj. Srbija je jedina zemlja u regionu bez pristupa ovoj terapiji.
U poslednjih osam godina EMA je odobrila 13 lekova u 22 indikacije za multipli mijelom. Dok razvijene zemlje poput Austrije i Nemačke imaju dostupne sve terapije, Rumunija obezbeđuje osam, Slovenija i Grčka sedam, Bugarska šest, a čak i zemlje regiona - Severna Makedonija, Crna Gora, Hrvatska i Albanija - svojim pacijentima pružaju najmanje 2–3 inovativne terapijske opcije. U Srbiji je dostupna samo jedna inovativna terapija, i to isključivo u relapsu bolesti. Iako su neki lekovi novije generacije, poput oralnih inhibitora proteazoma, registrovani još 2017. godine, Srbija je i dalje jedna od retkih zemalja u regionu bez pristupa ovim terapijama u prvoj liniji, kada je njihova efikasnost najveća i efekti po pacijente najbolji.
- Naši sugrađani nemaju jednake šanse za izlečenje kao pacijenti u susednim zemljama. Zato povećanje broja terapija koje se nalaze na Listi lekova RFZO ne predstavlja administrativno pitanje, već pitanje ishoda lečenja i preživljavanja pacijenata. Ovo je važno kako za mlade pacijente, tako i za starije i najosetljivije pacijente, kojima su potrebne delotvorne i bolje podnošljive terapije koje se mogu primenjivati kod kuće, uz manje odlazaka u bolnicu i manji rizik od infekcija. Zato apelujemo na nadležne institucije da bez odlaganja obezbede dostupnost inovativnih terapija, jer svako dalje čekanje znači izgubljene živote - poručuju ova dva udruženja.
Lek u prvoj liniji nije trošak, to je šansa za izlečenje
LIPA i udruženje pacijenata sa multiplim mijelomom posebno ističu da efikasnost inovativnih terapija nije apstraktna. Kod značajnog broja hematoloških maligniteta, primena savremenih lekova već u prvoj liniji lečenja dovodi do dugogodišnjih remisija, a kod nekih bolesti i do izlečenja. Suprotno tome, odlaganje efikasne terapije znači progresiju bolesti, prelazak na teže i skuplje lečenje u kasnijim linijama, i prečesto gubitak života.
Uskraćivanje inovativnih lekova nije ušteda. Naprotiv, ono opterećuje zdravstveni sistem učestalim hospitalizacijama, hitnim prijemima, komplikacijama poput sepse i pneumonije, i skupim lečenjem u poodmaklim fazama bolesti. Studije pokazuju da je ekonomska isplativost inovativnih terapija u prvoj liniji značajno viša u odnosu na standardnu terapiju.
