Naučnici konačno bliže terapiji za Hantingtonovu bolest: Ohrabrujući rezultati kao nova nada za pacijente

Hantingtonova bolest je progresivna, nasledna bolest mozga koja utiče na pokrete, kognitivne funkcije i emocije. Najčešće se dijagnostikuje kada se pojave izraženi poremećaji kretanja, obično između 30. i 50. godine života, a oboleli nakon dijagnoze u proseku žive još 15 do 20 godina.

Genetski uzrok bolesti

Uzrok Hantingtonove bolesti dugo je bio nepoznat, još od njenog otkrića u 19. veku. Tek 1993. godine naučnici su otkrili da je bolest posledica ponavljanja tri DNK slova – C, A i G – u genu koji se naziva huntingtin (HTT), što dovodi do stvaranja izmenjenog, toksičnog huntingtin proteina.

Kod zdravih osoba, niz CAG ponavljanja u ovom genu kraći je od 35. Kada broj ponavljanja pređe 39, razvija se Hantingtonova bolest. Što je veći broj ponavljanja, simptomi se obično javljaju ranije.

Osim nasledne dužine CAG sekvence, ona se tokom života dodatno produžava u određenim ćelijama, proces poznat kao somatsko širenje.

Otkriće iz 1993. izazvalo je veliko uzbuđenje jer je prvi put bilo moguće predvideti ko će u porodicama sa pozitivnom anamnezom razviti bolest. Međutim, to je otvorilo i ozbiljna etička i psihološka pitanja, zbog čega je savetovanje postalo izuzetno važno.

U to vreme se, pomalo pogrešno, verovalo da će terapija vrlo brzo uslediti.

Promene u mozgu počinju rano

Brojna istraživanja pratila su osobe sa genetskom mutacijom i do 15, pa čak i 25 godina pre pojave prvih simptoma. Pokazalo se da promene u raspoloženju, kogniciji i strukturi mozga mogu nastati znatno pre poremećaja kretanja.

Najranije promene javljaju se u strijatumu, delu mozga zaduženom za kontrolu pokreta, gde dolazi do propadanja specifičnih nervnih ćelija. Kako bolest napreduje, oštećenja se šire na koru velikog mozga, važnu za kognitivne funkcije, kao i na belu masu, koja povezuje različite moždane regije.

Napokon – ohrabrujući rezultati terapije

Tek nedavno pojavili su se ohrabrujući rezultati u lečenju Hantingtonove bolesti, zahvaljujući radu kliničkih istraživača Sare Tabrizi i Edvarda Vajlda sa Univerzitetskog koledža u Londonu (UCL).

Iako rezultati još čekaju recenziju i zvaničnu objavu, biotehnološka kompanija uniQure iz SAD saopštila ih je u obraćanju za javnost.

U kliničkom ispitivanju, genetska terapija AMT-130, koja smanjuje proizvodnju toksičnog huntingtin proteina, primenjena je kod 29 pacijenata starosti od 25 do 65 godina sa potvrđenom dijagnozom Hantingtonove bolesti. Rezultati su pokazali sporije kognitivno propadanje na standardnim neuropsihološkim testovima, naročito u brzini obrade informacija i sposobnosti čitanja.

Za lekare je posebno značajno to što su nivoi neurofilamentnog lakog lanca – proteina koji predstavlja opšti marker neurodegeneracije – u cerebrospinalnoj tečnosti bili smanjeni nakon tri godine praćenja, čak i ispod početnih vrednosti.

To ukazuje na to da terapija možda aktivno štiti moždane ćelije, a ne samo da ublažava simptome. Očekuje se da bi u budućnosti lečenje moglo da započne u ranijim fazama bolesti.

Prozor za rano lečenje

Motivisani ovim napretkom, pokrenuta je nova studiju u saradnji UCL-a i Univerziteta u Kembridžu – HD Young Adult Study. U istraživanje je uključena 131 osoba: 64 sa genetskom mutacijom i 67 zdravih ispitanika, oko 24 godine pre očekivanog početka bolesti.

Prikupljeni su detaljni podaci o kognitivnim funkcijama, raspoloženju i ponašanju, kao i snimci mozga i analize krvi i drugih telesnih tečnosti.

U toj ranoj fazi primećeni su blagi porasti markera neurodegeneracije, uz minimalne promene u zapremini mozga i kognitivnim sposobnostima.

Otkrili smo i blage poremećaje kognitivne fleksibilnosti – sposobnosti da se lako prelazi između različitih strategija i perspektiva – koji su povezani sa promenama u moždanim mrežama. Nakon 4,5 godine praćenja, te promene su postale izraženije.

Značajno je i otkriće da brzina somatskog širenja CAG sekvence direktno utiče na brzinu napredovanja bolesti, što objašnjava zašto osobe sa istom naslednom mutacijom mogu imati različit početak simptoma.

Nada za budućnost

Ovi nalazi ukazuju na postojanje „prozora za lečenje“, čak i decenijama pre pojave motoričkih simptoma, kada su osobe funkcionalno očuvane uprkos ranim znakovima neurodegeneracije.

Prepoznavanje ovih ranih biomarkera ključno je za buduća klinička ispitivanja i procenu efikasnosti terapija koje bi mogle da uspore bolest, a ne samo da leče simptome.

Stručnajci se nadaju da će ubrzani napredak u razumevanju i lečenju Hantingtonove bolesti uskoro doneti značajne koristi pacijentima i njihovim porodicama.

Izvor: sciencealert.com/zdravlje.kurir.rs

Svetski dan poremećaja pokreta: Kako male navike usporavaju Parkinsonovu bolest?