Pušenje je i dalje vodeći rizik za rak pluća: Gotovo 40% odraslih u Srbiji puši
Gotovo četiri od deset odraslih građana u Srbiji puši, više od polovine pušača ne planira da ostavi cigarete, dok je duvanskom dimu izložena ogromna većina stanovništva, u kafićima, na poslu, ali i u sopstvenim domovima.
Elektronske cigarete i nargile najčešće koriste mladi između 18 i 24 godine, zbog čega stručnjaci upozoravaju da duvan i nikotinski proizvodi ostaju jedan od najvećih javnozdravstvenih izazova u Srbiji, pokazuju poslednji podaci Instituta za javno zdravlje Srbije “Dr Milan Jovanović Batut“ iz 2023. godine.
Iako se često smatra da su najmlađi najviše pogođeni navikom pušenja, Batutovi podaci pokazuju da je najveći udeo svakodnevnih pušača zapravo u generaciji od 35 do 44 godine, gde puši 40,6 odsto građana. Intenzitet pušenja je dodatno izražen kod muškaraca, među kojima gotovo četvrtina konzumira više od jedne paklice dnevno, što je značajno više nego kod žena.
Istraživanje takođe pokazuje jasne razlike u razlozima izbora cigareta, mlađima je presudan ukus, dok stariji građani najviše vode računa o ceni, što govori i o generacijskim i ekonomskim obrascima navika. U isto vreme, elektronske cigarete su široko isprobane, ali ih je znatno manje onih koji ih zaista koriste dugoročno, što ukazuje da kod većine ostaju samo u fazi eksperimentisanja.
Povodom Svetskog dana bez duvanskog dima, stručnjaci upozoravaju da podaci pokazuju i zabrinjavajuće visok nivo izloženosti pasivnom pušenju, čak 85,5 odsto građana navodi da je duvanskom dimu izloženo u ugostiteljskim objektima, dok skoro polovina zaposlenih kaže da se sa dimom suočava i na radnom mestu, uprkos postojećim zakonskim ograničenjima. Iako većina građana podržava strože mere zaštite od duvanskog dima, pušenje je i dalje dozvoljeno u svim prostorijama u čak trećini domaćinstava u Srbiji.
Dugogodišnje pušenje ostaje jedan od najznačajnijih faktora rizika za razvoj raka pluća, koji je i dalje najčešća i najsmrtonosnija maligna bolest u Srbiji, sa gotovo 7.000 novoobolelih i oko 5.000 preminulih godišnje.
Ipak, iako su brojke i dalje zabrinjavajuće, važno je naglasiti da rak pluća danas više nije bolest za koju ne postoji nada. Zahvaljujući napretku medicine, savremenim dijagnostičkim metodama, imunoterapijama i ciljanim terapijama, mnogi pacijenti danas žive duže i kvalitetnije nego ranije. Savremene terapije postale su standard lečenja metastatskog karcinoma pluća i značajno su promenile tok bolesti kod velikog broja pacijenata.
- Rak pluća je bolest koja je u našoj porodici ostavila dubok trag, i otac i suprug su bili pušači i oboleli od karcinoma pluća, a i sama sam ranije pušila. Tek kada se suprug razboleo, prestala sam da pušim. To iskustvo me je trajno promenilo i pokazalo koliko je ova bolest teška, ali i koliko je prevencija važna. Kada je reč o lečenju, uvođenje savremenih terapija u prethodnim godinama značajno je unapredilo ishode kod obolelih od karcinoma pluća u Srbiji, omogućavajući pacijentima duži i kvalitetniji život. Ipak, i dalje postoje pacijenti sa određenim vrstama karcinoma pluća koji nemaju pristup savremenim terapijama, posebno pacijenti sa skvamoznim karcinomom pluća, kao i pacijenti oboleli od metastatskog nesitnoćelijskog karcinoma kako sa retkim, tako i sa čestim genskim mutacijama. To znači da savremene terapije, iako su danas svetski standard, još uvek nisu dostupne svim pacijentima u Srbiji. Bilo bi dobro da se odobri subkutana primena terapije, tamo gde je to moguće. Pacijentima bi to bilo veliko olakšanje, a bolničkim ustanovama oslobodilo kapacitete za one pacijente kojima je intravenozna primena jedino rešenje – kaže Olja Ćorović, predstavnica Udruženja pacijenata “Punim plućima”.
Karcinom pluća se kod čak 70 odsto pacijenata otkriva tek u metastatskom stadijumu, kada su mogućnosti lečenja znatno ograničene.
Razlog za to leži u činjenici da su prvi simptomi, poput kašlja, zamora ili otežanog disanja nespecifični i često se pripisuju bezazlenim stanjima, naročito kod pušača, koji su na te tegobe navikli.
Dodatni izazov predstavljaju faktori rizika kao što su pušenje, zagađenje vazduha i nedovoljna informisanost o značaju preventivnih pregleda, što dodatno otežava pravovremeno postavljanje dijagnoze.
- Pušenje i izloženost duvanskom dimu i dalje predstavljaju vodeći faktor rizika za nastanak raka pluća, jer podaci pokazuju da su više od 90 odsto obolelih pušači. Duvanski dim sadrži više hiljada štetnih hemijskih supstanci, od kojih su mnoge dokazano kancerogene, zbog čega pušenje direktno povećava rizik ne samo od raka pluća, već i karcinoma grla, usne duplje, mokraćne bešike, pankreasa i drugih maligniteta, kao i bolesti srca i krvnih sudova. Posebno zabrinjava činjenica da sve više mladih koristi cigarete i različite nikotinske proizvode, često ne shvatajući da zavisnost i ozbiljne posledice po zdravlje mogu nastati veoma rano. Ipak, važno je naglasiti da rak pluća danas više nije bolest za koju ne postoji nada. Zahvaljujući napretku medicine, savremenim dijagnostičkim metodama, imunoterapijama i ciljanim terapijama, mnogi pacijenti danas žive duže i kvalitetnije nego ranije. Savremene terapije postale su standard lečenja metastatskog karcinoma pluća i značajno su promenile tok bolesti kod velikog broja pacijenata. Međutim, i dalje postoji veliki prostor za unapređenje dostupnosti inovativnog lečenja u Srbiji. Posebno je važno omogućiti dostupnost imunoterapije za pacijente sa skvamoznim karcinomom pluća, kao i inovativnih terapija za pacijente sa retkim i čestim genskim mutacijama kod nesitnoćelijskog metastatskog karcinoma pluća. Upravo ove terapije mogu značajno produžiti život, smanjiti rizik od progresije bolesti i omogućiti pacijentima kvalitetnije svakodnevno funkcionisanje. Zato je od ključnog značaja da govorimo o prevenciji, prestanku pušenja, skriningu i ranom otkrivanju bolesti, ali i o potrebi da savremeno lečenje bude dostupno svim pacijentima kojima je potrebno, jer samo tako možemo promeniti poražavajuću statistiku raka pluća u Srbiji – istakao je doc. dr Zoran Andrić, medikalni onkolog i načelnik odeljenja medikalne onkologije u KBC Bežanijska kosa.