Dijabetes neprimetno oštećuje bubrege: Nefrolog otkriva koji znak u urinu prvi upozorava na problem
Dijabetesna nefropatija jedna je od najčešćih komplikacija šećerne bolesti i javlja se kod 20 do 40 odsto pacijenata. Bolest se razvija sporo i u početku najčešće ne daje nikakve simptome, zbog čega se oštećenje bubrega često otkriva tek laboratorijskim analizama urina i krvi. Krajnja posledica ove komplikacije je terminalna bubrežna slabost i ona se danas smatra najčeščim razlogom za lečenje dijalizom ili transplantacijom bubrega u celom svetu, posebno u razvijenim zemljama. Kako nastaje dijabetesna nefropatija, koji su prvi znaci i šta može da uspori napredovanje bolesti, objašnjava za naš portal povodom Svetskog dana bubregaprof. dr Rajko Hrvačević, internista-nefrolog.
- Bubrezi su organ sa velikim brojem sitnih filtera koji se nazivaju glomeruli (oko milion glomerula u svakom bubregu) kroz koje se filtrira oko 20–25% krvi koju srce izbacuje. Glomeruli su građeni od najsitnijih krvnih sudova – kapilara, koji zapravo grade veliku filtracionu površinu preko koje se vrši filtracija krvi i nastajanje primarnog urina. Dugotrajna izloženost povišenim koncentracijama glukozeu krvi dovodi do strukturnih promena u ovim sitnim krvnim sudovima, što vremenom predstavlja osnovu za razvoj dijabetesne nefropatije – hroničnog i progresivnog oštećenja bubrega u sklopu šećerne bolesti. Upravo velika površina kapilarne mreže u bubrezima i veliki protok krvi čine ovaj organ posebno ranjivim za nastanak oštećenja - objašnjava prof. dr Rajko Hrvačević.
Dijabetesna nefropatija je spor proces, mada to u velikoj meri zavisi od tipa dijabetesa, kvaliteta kontrole bolesti, te prisustva komorbiditeta kao što su povišen krvni pritisak, gojaznost i povišene masnoće u krvi. Ove dodatne bolesti zajedno sa nekim lošim životnim navikama, poput pušenja, odsustva fizičke aktivnosti i nepravilne ishrane ili uzimanja lekova koji su toksični za bubrege, mogu u znatnoj meri da negativno utiču na tok bolesti i ubrzaju njenu pojavu i progresiju.
- Tipično, dijabetesna nefropatija počinje da se razvija posle pet do deset godina trajanja šećerne bolesti, a postoje pacijenti kod kojih se ova komplikacija nikada ne razvije. Ukoliko se kod pacijenata sa šećernom bolešću oštećenje bubrežne funkcije razvije u prvih pet godina od pojave bolesti, ukoliko se razvija brzo ili se u mokraći pored belančevina nalaze i crvena krvna zrnca, uvek treba razmišljati i o drugim mogućim uzrocima oštećenja bubrega - otkriva naš sagovornik.
Kako je prepoznati?
Pacijenti u početku razvoja dijabetesne nefropatije najčešće nemaju nikakve simptome. Jedini način da se bolest otkrije jeste analiza urina, odnosno otkrivanje pojačanog izlučivanja albumina putem mokraće - tzv. mikroalbuminurija (koncentracija albumina u urinu veća od 30 mg dnevno).
- U kasnijem toku, sa pogoršanjem proteinurije odnosno povečanjem izlučivanja proteina urinom pacijenti mogu da primete penušavost mokraće uz pojavu otoka tela, pre svega potkolenica i lica, te pojavu povišenog krvnog pritiska, malaksalosti, noćnog mokrenja i drugih simptoma - navodi doktor.
Koje analize su najvažnije?
Najraniji laboratorijski znak dijabetesne nefropatije jeste mikroalbuminurija, odnosno pojačano izlučivanje albumina putem mokraće. Veoma je važno da osobe sa dijabetesom najmanje jednom godišnje urade ovu analizu, odnosno određivanje koncentracije albumina u 24-časovnom urinu ili odnos albumin/kreatinin u urinu.
- Postojanje poremećaja može da bude signal za uvođenje određenih lekova koji pomažu u rešavanju ovog funkcionalnog poremećaja i mogu da spreče ili bar odlože pojavu strukturnih oštećenja bubrega. U kasnijem toku bolesti dolazi do pojave većih količina proteina u mokraći, smanjenja glomerulske filtracije i tek kasnije porasta kreatinina u krvi. Treba znati da i kod normalne koncentracije kreatinina u serumu već može postojati ozbiljno oštećenje bubrežne funkcije, zbog čega je veoma važno određivanje klirensa kreatinina ili GFR-a, odnosno jačine glomerulske filtracije - naglašava prof. dr Hrvačević.
Da li se proces može zaustaviti ili usporiti?
Bolest se kod velikog broja pacijenata može usporiti. Način da se to uradi je dobra kontrola dijabetesa (hemoglobin A1C trebalo bi da bude što bliže normalnoj vrednosti, a nikako preko 7%), ishrana sa manje proteina životinjskog porekla i soli, smanjenje težine ukoliko postoji gojaznostili prekomerna telesna masa, prekid pušenja, dobra kontrola povišenog krvnog pritiska i redovna fizička aktivnost.
- Takođe je od velikog značaja i primena odgovarajuće terapije. Lekovi kao što su ACE inhibitori ili blokatori angiotenzinskih receptora, kao i noviji lekovi iz grupe flozina, mogu da pomognu da se smanji izlučivanje proteina putem mokraće i uspori napredovanje oštećenja bubrega, a uvode se već u prvoj fazi dijabetesne nefropatije. U novije vreme istražuje se i uloga drugih lekova, poput agonista GLP-1 receptora kao što je samaglutid (danas neretko korišćen za mršavljenje), koji osim regulacije šećera u krvi mogu da imaju povoljan efekat i na bubrežnu funkciju - ističe profesor.
Bolje sprečiti
Preventivne mere uključuju dobru glikoregulaciju odnosno kontrolu šečerne bolesti, dobru kontrolu često pridužene hipertenzije, adekvatnu ishranu i telesnu masu, prekid pušenja, redovnu fizičku aktivnost i redovne kontrole.
- Kod pojave prvih laboratorijskih znakova dijabetesne nefropatije (mikroalbuminurija) treba odmah početi sa primenom napred navedenih lekova koji mogu u značajnoj meri usporiti bolest - poručuje prof. dr Rajko Hrvačević.
Zabranjeno preuzimanje dela ili čitavog teksta i/ili foto/videa, bez navođenja i linkovanja izvora i autora, a u skladu sa odredbama WMG uslova korišćenja i propisima Zakona o javnom informisanju i medijima.
