Ovaj limfni čvor prvi javlja da li se rak širi: Lekari ga zovu stražarom i ključ je daljeg lečenja
Znate li šta je sentinel limfni čvor, takozvani "stražar"? Reč je o prvom limfnom čvoru u koji dospevaju ćelije iz područja tumora i koji može prvi da pokaže da li se bolest širi. Upravo zato njegova analiza ima važnu ulogu u donošenju odluka o daljem lečenju.
Kako limfni čvorovi učestvuju u širenju bolesti
Limfni čvorovi su mali, ali veoma važni organi limfnog sistema, raspoređeni po celom telu i povezani mrežom limfnih sudova. Kroz njih neprestano protiče limfa, bistra tečnost koja iz tkiva odnosi višak tečnosti, metabolički otpad, ali i ćelije imunog sistema, pre svega limfocite.
Uloga limfnih čvorova nije samo "pasivno filtriranje". Oni aktivno učestvuju u imunološkom odgovoru - prepoznaju i zadržavaju bakterije, viruse, ali i oštećene ili izmenjene ćelije. Upravo zbog te funkcije predstavljaju jedno od prvih mesta gde se mogu zaustaviti i tumorske ćelije koje su se odvojile od primarnog tumora.
Kod velikog broja malignih bolesti, širenje ne ide odmah u udaljene organe, već najpre zahvata limfne čvorove u blizini tumora. Zato njihov status ima važnu dijagnostičku i prognostičku vrednost.
Sentinel limfni čvor – prvi u liniji
Sentinel limfni čvor definiše se kao prvi čvor u koji limfa dolazi iz područja tumora, odnosno mesto gde je najveća verovatnoća da će se pojaviti prve metastatske ćelije.
Važno je naglasiti da sentinel čvor nije unapred "određen" - njegov položaj zavisi od anatomskog puta limfne drenaže konkretnog organa ili regije. Kod karcinoma dojke to su najčešće čvorovi u pazuhu, dok se kod melanoma nalaze u najbližem limfnom basenu u odnosu na mesto promene na koži. U pojedinim slučajevima može postojati i više sentinel čvorova.
Šta je biopsija sentinel limfnog čvora i zašto se radi
Biopsija sentinel limfnog čvora predstavlja standardnu dijagnostičku proceduru kojom se procenjuje da li je došlo do širenja bolesti izvan primarnog tumora.
Postupak podrazumeva identifikaciju tog "prvog" čvora, njegovo hirurško uklanjanje i patohistološku analizu. Nalaz ima direktan uticaj na određivanje stadijuma bolesti i dalji terapijski plan.
Negativan nalaz znači da u tom čvoru nema tumorskih ćelija i da je verovatnoća širenja na druge limfne čvorove mala. Pozitivan nalaz ukazuje na prisustvo metastaza i povećan rizik daljeg širenja, što zahteva dodatnu procenu i često drugačiji terapijski pristup.
Kako se pronalazi "stražar"
Da bi se sentinel čvor precizno locirao, u blizini tumora ubrizgava se radioaktivni marker, specijalna boja ili kombinacija oba sredstva. Ove supstance prate prirodni tok limfe i "obeležavaju" prvi čvor u koji ona dospeva.
Hirurg zatim, uz pomoć sonde ili vizuelno, identifikuje taj čvor i uklanja ga kroz mali rez. Procedura se najčešće izvodi istovremeno sa operacijom uklanjanja tumora, ali može da se radi i odvojeno, u zavisnosti od kliničke situacije.
Prednosti u odnosu na klasično uklanjanje limfnih čvorova
Ranije se kod pojedinih karcinoma rutinski uklanjao veći broj limfnih čvorova iz određene regije, što je povećavalo rizik od komplikacija.
Biopsija sentinel čvora omogućava mnogo selektivniji pristup. Ako je nalaz negativan, pacijent može da izbegne opsežnu operaciju i njene posledice, a da se pritom ne ugrozi preciznost procene bolesti.
Ovakav pristup danas predstavlja standard kod karcinoma dojke i melanoma, gde su brojne studije pokazale da ne utiče negativno na preživljavanje, a značajno smanjuje neželjene efekte.
Moguće komplikacije i ograničenja
Iako je reč o manje invazivnoj proceduri, biopsija sentinel čvora nosi određene rizike. Najznačajniji među njima je limfedem - otok koji nastaje zbog poremećaja limfnog toka, naročito ako se ukloni veći broj čvorova.
Mogu se javiti i bol, utrnulost, infekcija ili nakupljanje limfne tečnosti na mestu operacije. Takođe, postoji mogućnost lažno negativnog nalaza, kada sentinel čvor ne sadrži tumorske ćelije, iako su se one već proširile dalje.
Zbog toga se rezultati uvek tumače u kontekstu celokupne kliničke slike.
Izvor: Cancer.gov/Zdravlje.kurir.rs
