Višak gvožđa u krvi nije bezazlen: Jetra prva trpi, a telo šalje ove simptome
O manjku gvožđa često se govori, ali problem može predstavljati i njegov višak. Povišen nivo gvožđa može biti posledica hemohromatoze, genetskog poremećaja zbog kojeg se višak gvožđa iz hrane nakuplja u jetri, srcu i drugim vitalnim organima. Iako se genetska predispozicija nasleđuje, samo mali broj ljudi sa ovim genom razvije preopterećenje gvožđem koje dovodi do oštećenja tkiva i organa.
Do povišenog nivoa gvožđa mogu dovesti i višestruke transfuzije krvi, kao i prekomeran unos gvožđa kroz suplemente. Simptomi hemohromatoze najčešće se javljaju tek u srednjim ili kasnijim godinama.
Važno je, međutim, znati da samo povišeno serumsko gvožđe ne znači nužno da postoji preopterećenje gvožđem ili hemohromatoza. U okviru dijagnostike proveravaju se i feritin i zasićenost transferina, a po potrebi se rade i dodatni testovi.
Kako višak gvožđa utiče na telo?
Gvožđe je neophodno za brojne telesne funkcije, uključujući stvaranje krvi, ali njegov višak može biti toksičan. U organizmu njegovu apsorpciju i skladištenje reguliše hormon hepcidin, koji luči jetra. Kod hemohromatoze je ova regulacija poremećena, zbog čega telo apsorbuje više gvožđa nego što mu je potrebno.
Višak gvožđa se vremenom skladišti u vitalnim organima, posebno u jetri. Ukoliko se ne prepozna i ne leči, godinama može da dovede do ozbiljnih oštećenja, uključujući cirozu, dijabetes i srčanu insuficijenciju, a u težim slučajevima i do otkazivanja organa.
Iako veliki broj ljudi može imati gene povezane sa hemohromatozom, samo manji deo njih razvije takvo preopterećenje gvožđem da dođe do oštećenja tkiva i organa.
Postoji nekoliko oblika hemohromatoze:
- Juvenilna hemohromatoza izaziva slične probleme kao nasledni oblik, ali nakupljanje gvožđa počinje znatno ranije, pa se simptomi najčešće javljaju između 15. i 30. godine.
- Neonatalna hemohromatoza karakteriše se brzim nakupljanjem gvožđa kod fetusa u razvoju, dok sekundarna hemohromatoza nije nasledna i često nastaje kao posledica drugih bolesti i ponovljenih transfuzija krvi.
Koji su simptomi viška gvožđa?
Nasledna hemohromatoza postoji od rođenja, ali se njeni simptomi najčešće ne javljaju odmah. Znaci bolesti kod muškaraca obično postaju primetni između 50. i 60. godine, dok se kod žena najčešće javljaju nakon 60. godine. Kod žena je stanje češće nakon menopauze, kada više nema redovnog gubitka krvi kroz menstruaciju.
Neki ljudi sa hemohromatozom nikada ne razviju simptome, dok se rani znaci često preklapaju sa simptomima drugih stanja, zbog čega ih nije lako prepoznati. Među najčešćim simptomima su:
- bol u zglobovima
- bol u stomaku
- umor
- slabost
Kako bolest napreduje, mogu se javiti i ozbiljnije komplikacije, poput dijabetesa, gubitka libida, impotencije, poremećaja srčanog ritma, oštećenja i otkazivanja jetre, promena boje kože odnosno hiperpigmentacije, kao i gubitka kose.
Lečenje
Važno je da se poremećaj otkrije i leči što ranije kako bi se sprečile ozbiljnije posledice. Kod potvrđene hemohromatoze osnovni način lečenja je flebotomija, odnosno kontrolisano uklanjanje krvi, čime se organizam postepeno oslobađa viška gvožđa pre nego što ono ošteti organe.
Kod pacijenata kod kojih flebotomija nije moguća, na primer zbog određenih srčanih oboljenja, anemije ili otežanog venskog pristupa, mogu se primeniti lekovi koji vezuju gvožđe i omogućavaju njegovo uklanjanje iz organizma.
Ako vam je potvrđena hemohromatoza, suplemente gvožđa i vitamina C ne treba uzimati bez preporuke lekara. Takođe, alkohol može dodatno povećati rizik od oštećenja jetre, pa je njegov unos potrebno posebno razmotriti sa lekarom.
Izvor: Miss7zdrava.24sata.hr/Zdravlje.Kurir.rs
